türk çadırı, keçe çadır

Yurt - Oba - Türk Çadırı Nedir

Tarihin ve Türk medeniyetinin izlerini taşıyan obaların kullanım alanları ve faydaları

KEÇE ÇADIRLAR:

Oba, çadırlarda yaşayan göçebe ailelerin meydana getirdiği topluluk, çadır halkı olarak tanımlanır.Eğrek obası olarak size orta asyanın ve Türk kültürünün izlerini yaşatıyoruz. Keçe çadırlar orta asyada göçebe olarak yaşayan Türk ve Moğollardan günümüze kadar uzanan büyük bir tarihi simgedir. Hala orta asyada aile yaşantısında kullanımına devam edilmektedir.

Keçe çadırı kurmak, 4-5 saatlik iştir.Ancak; herşey el yapımı olduğundan yapı malzemelerini üretmek için, altı ay gibi uzun bir zaman gerekir. İskelet malzemelerinin hazırlanmasına ilkbaharın ortalarında başlanır.

İki metre boyunda ve beş-altı santimetre çapında çam çubukları kesilerek kabukları soyulur ve kurumaya bırakılır. Yaza doğru koyunlar kırkılır, yünleri yıkanıp kurutulduktan sonra çadırınyan ve tepe örtüsü olarak kullanılacak olan keçeler dokunur. Yün ve sığır derisinden bağlantı ipleri ile çadır keçesini zeminin ve bağlantı iplerinin aşındırmasından koruyacak olan deri eteklikler ve kolanlar hazırlanır. Sonbaharın sonlarında kışlak yeri (oba mahali) belirlendiğinde, iskeleti hazırlamak için, önce 30-40 santimetre kaınlığında ve 2 metre boyunda bir ağaç gövdesinin bir ucu yere gömülüp öbür ucu bir metre yükseklikte bir ağaca sabitlenerek basit bir tezgah hazırlanır. Tezgahın yanına bir çukur açıarak koyun gübresiyle doldurulur ve yakılır.

Kazakların “mor” dediği ve ağaçları yumuşatmada kullanılan bu ocak iş bitimine kadar asla söndürülmez. İskelet Türk lehçelerinde değişik biçimde seslendirilen derim... uğ... düğnük... ve eşik.... denilen dört farklı parçanın birleşmesiyle şekillenir.

> Derim: Günümüzde kullanılan taşınabilir açılıp kapanabilen ahşap kafesli kanatlara benzer. Geleneksel Türk evlerindeki ahşap çatkı ve Karadeniz evlerindeki ahşap karkas sisteminin derimden esinlenerek şekillendirildiği söylenebilir. Ocakta yumuşatılarak hafif kavis verilen derim çubukları yarısından yukarısı yontulup yassı hale getirilir. Daha sonra belirli aralıklarla on delik açılıp boyanır. Derimi oluşturan bu çubuklara aşık denir. Aşıklar birbirine çapraz konularak deliklerinden ham ve yaş deriden yapılan sırmalar geçirilerek düğümlenir. Bir derim kanadı için 18-22 aşık ve 13-15 derim bağı kullanılır.
> Uğ: Ahşap iskeletin uğ bölümü, sabit mekanlardaki çatının yerini tutar. Uğ çubukları da tıpkı derim çubukları gibi ocakta yumuşatılır. Derim başına gelecek kısmın 50-60 santimetrelik bölümüne kavis verilir. İçe bakan kısmı ise derimde olduğu gibi yontulur. Bu kısma “karın” denir.Uğun boy kısmı ok gibi düz olur. Karın kısmına bir uğ bağı için delik açılır. Kalem denilen üst ucu ise sivriltilir.
> Düğnük: İskeletin kubbeyi andıran çatı kısmını tutmaya yarayan araba tekerleği biçimindeki çemberdir. Düğnüğün yapımında kullanılan ağacın yaşken kesilip kavis verilerek iki yarım daire şekline getirilmesi gerekir. Bu iki parça kurutulup birleştirilirdikten sonra iki sıra halinde delikler açılır. Bu deliklerden altta olanlara uğ çubukları, üstte olanlara düğnük çubukları yerleştirilir.
> Eşik: Çam ağacından geçmeli dört parçadan oluşur. Öteden beri kullandığımız kapı kasalarının yerini tutar. Ahşap iskelet tepelik, boğaz ve yan diye üç bölüm halinde üretilen keçe ile örtülerek kullanılmaya hazır hale getirilir. Kolanlara sabitlenen ipler çadırın etrafına çakılan kazıklara bağlanarak rüzgar ve benzeri etkenlere karşı sağlamlaştırılır.

Mimarsız mimarimizin ilham kaynağı, geleneksel Türk evinin çekirdeği ve prototipi olarak kabul edilen “çadır”; başlangıçta ahşap iskelet üzerine keçe kaplı ve konik tavanlı taşınabilir devamlı yaşama mekanlarının adıdır. Planı, yapı malzemeleri ve kullanım alanları ile olduğu gibi, adıyla da Türke özgüdür. Türkçe “çat-mak” fiilinden “-ır” ekiyle türetilen çadır-çat-tır, dilimize evden önce girer ve evle birlikte çağlar boyu gönlümüze kurulur.

Son birkaç yüzyılda; yerleşim birimlerinden uzaktaki mera ve tarlalarda kurulan geçici barınakları ifade eder. Kon ve Topak sözcükleri, dış görünümleri ve yapı malzemeleri farklı çadır tiplerinin adıdır. Kazak ve Türkmen Topak evleri, kubbe biçimindeki tepeliği ile Yörük çadırından ayrılır. Kon İran’a komşu Türkmenler arasında etrafı çitle çevrili kıl çadırlar için kullanılır.